PLANIFIKIMI I BIZNESIT PËR ARRËN

November 30, 2018 | Author: Haki Kola | Category: N/A
Share Embed Donate


Short Description

Download PLANIFIKIMI I BIZNESIT PËR ARRËN...

Description

P LANI LANIFIKI FIKI MI I BIZ BI ZNES NESII T P ËR ARRËN ARRËN - Udhëz Udhëzues ues Terreni (fushe) (fush e)

1

SNV- Netherlands Development Organisation Deshmoret e 4 Shkurtit Tirana, Albania, Tel +355 4 2255800, Fax +355 4 2255801. E-mail [email protected] www.snvbalkans.org

The materials and views expressed may not necessarily reflect the views or policy of the funding organisations. Original copyright holders of  information used are fully acknowledged. Reproduction and dissemination of material in this publication for educational or other non-commercial non-commercial purposes are authorized with due acknowledgem acknowledgement. ent.

2

HYRJE Njohja e tregut tregut të arrës, është hapi i parë parë kur kur kërkon të bash plan biznesi. Më pas mund të vendosësh për të mbjellë apo administru administruar ar.. Kjo të orienton çfarë të investosh, cili lloj jep të ardhura më të sigurta sigurta e të larta, ku gjendet gjendet dhe si duhet duhet trajtuar, si vilet qërohet e amballazhohet e përgatitet fruti për treg. Bilanci në moshën 70-vjeçare, evidenton shpenzimet, si dhe të ardhurat nga frutat e lënda drusore. E trajtuar me shërbime intensive një pemë mesatare mund të   japë një të ardhur neto 6100 lekë në vit, përkundrejt 1336 të shpenzuar shpe nzuar,, pra një raport në në mes investimit e atë ardhurës 1:4,7. Perimetri i arrës në moshën 70 vjeçare është rreth 3 herë sa mosha. Frutat e arrës bëjnë pjesë në prodhimet pyjore jo drusore, druri që i prodhon është nga ana tjetër një arkë kursimi që shton të ardhurat për fermerin deri sa shitet, sh itet, me çmim shumë të kërkuar kërkuar.. Ai punon gjatë e shërben gjatë gjithë jetës së tij përveç frutave, duke shtuar ujin, mbrojtur tokën, pakësuar erozionin, pakëson gazin karbonik në atmosferë, të gjitha shërbime shumë të rëndësishme mjedisore, që priten të shpërblehen nga shoqëria. Broshura jep rekomandime për zgjedhjen e arrave më të mira si dhe teknologjitë e ngritjes dhe trajtimit të blloqeve të reja me arrore. 3

JO P A P LAN BI ZNES NESII Arra nuk është man. Ajo nuk thyhet aq lehtë!!! Mendo përpara se të investosh. Mëso nga dështimet. Më shumë se gjysma e arrave që ishin në vitin vit in 1970, nuk kanë arritur të mbijetojnë pasi diçka u bë gabim vite më parë. Përpara se të blesh, të shartosh një pemë, duhet të mendosh sa do të kërkohet malli që do prodhosh nga tregu, tregu , apo me çfarë çmimi mund të shitet. Pas kësaj është mirë të hapet plani i biznesit të shkruhet qëllimi dhe objektivi që kërkoni të arrini. Cila do të ishte arra ideale: Ajo që prodhon shumë e mirë, për çdo vit: (i) të mos lulëzoje shpejt e dëmtohet nga ngricat e pranverës; (ii) të prodhojë shumë e çdo vit, (iii) të frutifikojë fruti fikojë shpejt; (iv) të jetë vetëpllenuese; (v) të ketë formë, madhësi e pamje që të kërkohet nga tregjet e jashtme, guackë të hollë hol lë apo mesatare, të bardhë, thelbin të plotë e të lirë nga guaska e ndarëset, të bardhë e të shijshëm, të peshojë më shumë se guacka. Nëse keni vendosur të realizoni qëllimin tuaj atëherë, duhet t'i bashkoheni një grupi kultivuesish, të cilët kanë përvojë dhe do të drejtojnë, ku të gjesh fidanët ideale, si do bësh shartimin, trajtimet e kujdesimet e domosdoshme. Si do ta mbjellësh, me çfarë do ta shoqërosh që të mbulosh shpenzimet deri sa të hyjnë në prodhim..

KONSUMI Çdo pjesë e arrës është e kërkuar nga tregu, trungu, gjethi, fruti, zhgualli. Mobilje, ëmbëlsira, bojëra e ilaçe, shpesh kanë në përbërje të tyre kontributin e arrës. Fruti ka vlera të larta ushqyese, i pasur në vitamine vitamin e A, B, C me 50-60% yndyrë. Druri është me i çmuari, tepër i kërkuar kërkuar.. Në vitin 1970, 4

prodhimi total i arrës arriti 6600 ton, afërsisht 25 kg/ rrënjë, në vitin 2006 janë prodhuar 3600 ton. Kërkesa për fruta rritet më shpejt se prodhimi vendas. Importet arrorëve, në vitin 2007 i kaluan eksportet me më shumë se 1 milion Euro. Rreth 300 prodhues ëmbëlsirash të ndryshme, përdorin arrën e qëruar si lëndë të parë kryesisht nga importi. Përmeti prodhon liko me futa të reja që kërkohet nga tregu. Reçeli i prodhuar me arra të vogla ka jod dhe rekomandohet për tiroidet.

EKONOMIZIMI Arrat në shkallë kombëtare përbëjnë një pasuri të vlerësuar në 6-8 milion euro, me kërkesa në rritje. Prodhuesit mbajnë 20% deri 40 % të prodhimit për nevojat e tyre, apo dhuratë për të afërmit, dhe shesin pjesën që mbetet grumbulluesve të vegjël ose tregut lokal, (mesatarisht 20-50 kg/familje), me çmim mesatar rreth 200 Lek/kg, në zonat e thella malore çmimi bie edhe në 100 lekë/ kg Nuk ka sistem të organizuar grumbullimi. Nuk ka organizim të fermerëve si dhe komunikim të rregullt me tregtarët, përpunuesit e eksportuesit. Arrat e vendit vendit hyjnë në sasi të vogël në treg. Arrat e qëruara deri tani vijnë nga importi dhe përbëjne 80% të biznesit total të arroreve. Origjina e tyre është Greqia, por edhe Rumania e Bullgaria që mundet të kryejnë rolin e ndërmjetësit që nga Azia Qendrore. Çmimi i arrave të qëruara ½ arriti 1,000 lek/kg në 2008; çmimet për arrat e qëruara ¼ ishin 900 lek/kg dhe për ato 1/8 850 Lekë/kg. 5

TREGU Tregu i arrorëve tregon disa tendenca zhvillimi, që përmblidhen si vijon: i) rritja e kërkesës së përgjithshme vendase; ii) zhvendosja e kërkesës drejt arrorëve të ngrënshëm n grënshëm të qëruar q ëruar.. Nga 1999 deri 2007, importet janë rritur nga 644,000 Euro në 1.4 milion Euro (+118%), me dominim të arrave të qëruara pjesa e fitimit e tregtarëve të shumicës është 3-10% ose midis 10-20 lek/kg..

ARRI TJA E TREGUT TREGUT Tregu ynë përdor rreth 85% arra vendi dhe 15% importi. Një pjesë e prodhimit vendas transferohet nga prodhuesit drejt konsumatorëve nëpërmjet kontakteve të drejtpërdr drejtpërdrejta ejta nga të afërmit e miqtë. Pengesat kryesore per te shtuar shitjet mbeten (i) cilësia e ulët e produktit për shitje, (ii) mungesa e përvojës dhe dijeve për trajtim, (iii) mungesa e kultivareve me cilësi të larta, (iv) mungesa e organizimit të fermerëve për t'u lidhur e garantuar shitjen. Kërkesa e tregut tregut për arra arra është në rritje. rritje.

PASVJELJA Pas nxjerrjes nga sharku arrat kanë rreth 30% lagështirë. Ata lahen dhe thahen në natyrë. Për t'u tharë hapen në shtresa me trashësi 10-15cm dhe përzihen kohë pas kohe. Tharja Tharj a vazhdon për 3-4 ditë deri sa lagështia të bjerë në 12%-14%. Procesi i tharjes duhet të fillojë jo më vonë se 24 orë pas vjeljes. Është koha të eksperimentohet edhe tharja e thelpinjve, pasi kërkesa nga tregu është në rritje dhe koha e tharjes për thelpinjtë është më e shkurtër. Për tharjen cilësore është me rëndësi qarkullimi i 6

rregul lt i ajrit. Vendi rregullt Vendi ku hapen duhet të ketë mundësi për qarkullim ajri. Temperatura optimale për tharje është 35 deri 40.5 grade celsius. Arrat e thara ruhen në ambiente të ajrosura e të freskëta ose në frigorifer. Arrat e qëruara duhen amballazhuar me kujdes në thasë plastmasi që të mos marrin erërat nga mjedisi. Qëndrimi gjatë pas rënies në tokë dhe tharja e papërshtatshme ndikojnë në ulje të çmimit. Vlera në treg varet nga përmasat dhe "bardhësia": arrat në ngjyrë kafe janë më pak të vlefshme vlefsh me se ato në ngjyrë të bardhë. Për të arritur çmim të plotë është mirë të kalibrohen e të jenë uniformë.

VJELJA Arra është frut që vjen nga ndërveprimi i luleve mashkullore (levarsat) dhe atyre femërore, që vendosen më sipër në llastarin e ri që rritet e çel gjethe bashkë me lulet. Lulet femërore, vendosen nga një, dy apo më tepër, ato çelin ose përpara ose me pas luleve mashkullore, rrallë herë dy palët çelin në të njëjtën kohë. Fermeri duhet ta vëzhgojë arrën e tij, dhe nëse është e vetme dhe izoluar i zoluar,, me diferenca diferenc a të madhe në kohën e çeljes të luleve të dy gjinive, duhet të mendojë për të mbjelle arra të tjera afër, për të ndihmuar pjalmimin e shtuar prodhimin. Arra 7

fillon të frutifikojë rreth moshës 8-12 vjet, por në frutifikim të plotë hyn pas moshës 25 vjeçare, duke arritur maksimumin e prodhimit në moshën 60 vjet. Prodhimtaria mesatare për dru është 21-35 kg në moshën 25 vjeçare, duke arritur 50-70 kg në moshën 60 vjet. Piqet në vjeshtë. Konsiderohet e pjekur, kur zhgualli hapet dhe e lëshon kokrrën. Arrat vilen zakonisht pasi fillojnë shirat, të cilat hapin zhguajt dhe rrëzojnë në tokë arrat e pjekura. Në praktikën e fermerëve, është edhe shkundja e arrës me një shkop të gjatë, me të cilin goditen degët e llastarët, duke krijuar dridhje të degëve deri sa lëshojnë kokrrat, rekomandohet të bëhet kujdes që të mos dëmtohet lëvorja. Goditja me shkop nga disa kritikohet si dëmtuese e sytheve, nga të tjerë konsiderohet se stimulon vendosjen e sytheve të reja. Kokrrat e pjekura, duhen vjelë menjëherë, pasi në kontakt me tokën infektohen nga kërpudhat dhe thelbi merr ngjyrë, duke ulur vlerën e tregut.

P Ë RMI RË RËS SIM I I GRUMBULLIT, P LE LEHË HËRI RI MI DHE KONTROLLI I S ËMUNDJEVE Arra është mbjellë kryesisht në toka me produktivitet të ulët dhe të paujitshme. Në të shumtën shu mtën e rasteve ka mungesë të ndjeshme shërbimesh dhe zhvillimi i tyre ishte i varur tërësisht nga kushtet e vendndodhjes. vendndodh jes. Punimi i tokës, plehërimi apo ujitja e arrës ndodh vetëm në rastet kur ajo 8

bashkëshoqërohet me misër, foragjere apo perime. Mungojnë tërësisht trajtimet fitosanitare.

P ËRS ËRSE E I RRËZON RRËZON KOKRRAT ARRA I ME? Një kultivues arre në Dibër pyet: Kam një arrë të madhe, që për vite ka prodhuar fruta me cilësi të mirë. Dy vitet e fundit u dëmtua nga ngricat një pjesë e kurorës dhe nuk prodhoi. Këtë vit lidhi shumë kokrra, por ata nxihen dhe bien njëra pas tjetrës. Çfarë është kjo sëmundje dhe si mund të parandalohet. Disa kokrra të mbetura duken të mira, por ketrat i arrijnë ata para meje. Përgjigje: Unë besoj se

prodhimi i vitit 2008 vuan pasojat e thatësirës dhe nxehtësisë së madhe të verës plot me zjarre të vitit 2007. Arrat   janë të paujitura e të pa ushqyera me plehra. Me gjithë lulëzimin e bollshëm, rezervat ujore në tokë për të furnizuar kurorën e frutat mund të jenë të pamjaftueshm pamjaftueshme e për të realizuar zhvillim të plotë të frutit. Kur pema është e kërcënuar, ajo e përdor energjinë që siguron së pari për të mbijetuar dhe së dyti për të prodhuar frutat. Unë shpresoj se me shirat e bollshme të këtij sezoni, dhe me vonesën e pranverës së sivjeteshme arra juaj do të ketë prodhim të bollshëm e të mirë këtë vit. 9

ÇFARË P LEHRAS LEHRASH H TË PËRDORIM ? Këtë pyetje e bën një fermer nga Shkodra: Përgjigje: Plehërimi e ujitja i shërbehen bimës

nëpërmjet sistemit rrënjor. Në moshë të re ai është boshtor me rritje të fuqishme që ngadalësohet nga mosha 10-12 vjet dhe ndërpritet nga mosha 30-35 vjet, kur arrin gjatësinë 6-7 m thellësi. Rrënjët e dyta fillojnë të zhvillohen fuqimisht rreth moshës 5vjeçare, duke arritur gjatësinë e rrënjës boshtore rreth moshës 10-15 vjet. Në moshën 60-80 vjet sistemi rrënjor zhvillohet në sipërfaqe të tokës, në një thellësi thellë si të vogël (10 cm), duke u shtrirë në një largësi 12-14 m nga trungu. Arra ka nevoje për pleh organik të kalbur mirë. Pemëve në prodhim të plotë për të kompensuar atë që harxhojnë e për të marrë prodhim të bollshëm është mirë t'u hedhim 50-60 kg/rrënjë, mundësisht duke i shtuar 2-3 kg superfosfat, 1-1.5 kg nitrat dhe po aq potas, në mungesë kalciumi shtohet edhe 4-5 kg gëlqere të shuar (Cici 1973). Pemëve të reja është mirë t'u hidhen 20-25 kg pleh organik, si dhe një kombinim me rreth 1.5 2 kg superfosfat, 1 kg nitrat dhe po aq potas.

ARM I Q DHE S ËMUNDJE Ngricat e papritura që vijnë pas dimrave të butë shpesh provokojnë tharje të kurorës në shkallë të ndryshme e dëmtim dëmtim të prodhimi prodhimit. t. Një kërpudhë me emër Armillaria mellea, kur mbjellja bëhet në ambiente ku kanë mbeturina rrënjësh, infekton dhe shkatërron rrënjët e dobëson rritjen. Kurora sulmohet edhe nga bakteriozat (gjethet, sythet e reja, frutat) si dhe antrakoza. Në fermat e krijuara për prodhim intensiv rekomandohet trajtimi kimik kundër Xanthomonas 10

  juglandis dhe Laspereysia pomonella. Admiruesit e bujqësisë organike rekomandojnë mulcirim sa më të mirë si dhe kombinim e plehrave me ujitjen për të ruajtur pemët e frutat nga infeksionet.

SHARTIM I , KRAS KRASII TJA, RRALLI MI Që nga viti 1930 është punuar për njohjen dhe shtimin e varieteteve të vendit dhe të huaj. Varieteti Sorento i mirënjohur në Itali, u shtua në vitet 19301938. Nga të vendit Abedin Cici këshillon të përdoren për shtim forma të Nepravishtës, Peshkopisë, Ocishtit Gizaveshtit, Sharrit, (tetovarja) Burrelit, apo Durishtit të Tiranës. Shartimi i arrës deri de ri tani nuk është ësht ë aplikuar aplikua r. Është eksperimentuar vite më parë si nga ish-fermat shtetërore ashtu edhe nga ish Instituti i Pemëtarisë. Nuk janë arritur rezultate të larta, ndoshta ngaqë eksperimentimi ka qenë spontan i pambështetur. Pë r s e d u h e t s h a r t u a r  

Së pari pasi me shartim ka leverdi ekonomike. Sigurohen kalemat nga kultivari më i mirë që mund të gjendet në vend, dhe në momentin kur arra hyn në prodhim, merr frutat që ke dashur, të cilët, duke qenë e kërkuar nga tregu, të justifikojnë shpenzimet si për shartim, punim ushqim e tjera. Arra Arra e shartur është një kapital që shtohet arra e mbjellë me farë, në të shumtën e herës nuk i ngjan së ëmës. Duhen 7-12 vjet të mësojmë nëse ka dalë më e mirë apo më e keqe. 11

Pra sado që të zgjedhim farën, nuk jemi të sigurtë s igurtë se çfarë do prodhojë pema e re. Si metodë është me interes, pasi mund të krijohen varietete të reja. Metodat 

Literatura rekomandon për arrën si shtimin vegjetativ nëpërmjet rrënjëzimit me nxitësve të zonës së rritjes (acidin giberlinik etj), dhe shartimet me disa teknika: (i) në mjedise të mbyllura (dimëror) me temperaturë e lagështirë të kontrolluar, (ii) shartimin direkt në fidanishte me syth të fjetur në periudhën e vegjetacionit, (iii) shartimin me kalem në pranverë. S h t i m i m e r r ë n j ë zi zi m :   

 

  



Bëhet krasitje për të nxitur prodhim llastare e copa. Copat priten pasi piqet druri Trajtohen me Indol te Acidit Butirik (IBA) në etanol. Majat e copave futen në pelit. Siguroni kullimin në përzierje perliti. Kontenieri vendoset në sërë në vende hijëzuara 50-70%. Copat rrënjëzojnë dhe rritja e kërcenjve të rinj ri nj fillon pas rreth 35 ditësh.

S h a r t i m i d i m ë r o r n ë s er er a  

Përdoret pothuaj teknologjia dhe makinat që përdoren për shartimin e hardhisë. Afati i gjetjes prodhimit të kalemave është nga dhjetori në gjysmën gjysmë n e parë të shkurtit, duke e mundësuar atë edhe ne mars. Kalemat për mbishartese zgjidhen nga llastarë të shëndetshëm e të pjekur mire njëvjeçare, me gjatësi rreth 25 cm dhe diametër rreth 8 mm. Te k n i k a e sh a r t i m i t  

Konsiston në prerjet tangenciale që u bëhet nën 12

e mbi shartesës, me thikë sa më të mprehtë, për të eliminuar plagosjet e shtresës së kambiumit. Prerja tangenciale tangencial e bëhet në një kënd 30-35 gradë në raport raport me vertikalen, në mënyrë që sipërfaqja e saj të jetë 1.5-2 herë më e madhe nga prerja vertikale. Në nënshartesë ajo bëhet 3-5 cm mbi qafën e rrënjës, ndërsa mbi shartesë 3-5 cm nën syth. Po në prerjen tangenciale në të dy komponentët bëhet edhe prerja për gjuhëzën. Pas kësaj komponentët bashkohen në mënyrë që gjuhëzat të futen në njëra-tjetrën, dhe anët (pjesa e lëvorës) e nënshartesës dhe e mbi shartesës të korrespondojnë plotësisht. Shartesat lidhen me rrahje si dhe izolohen me parafinë të lëngët. Tr a j t i m i p as sh a r t i m i t  

Pas shartimit fidanët vendosen në arka, që hapen nga anash. Në fund të arkës vendoset një shtresë tallash i lagur 4-6 cm, pas saj vendoset një shtrese fidanash që mbulohen me 2-3 cm tallash, e kështu deri në mbushjen e arkës. Radha e fundit e fidaneve të shartuar mbulohet përsëri me 4-6 cm shtrese, që është e domosdoshme për izolimin e shtresës ndërmjet fidaneve e faqeve të arkës. Arkat vendosen në mjedise me temperature 26-30 grade dhe me lagështirë të ajrit 90-95%. Në këto kushte parashikohet që kallusimi të ndodhë në 12-15 ditë. Shartimi me syth n ë fidanishte Sh a r t i m i Sh a r t i m i Sh a r t i m i Sh a r t i m i Sh a r t i m i

u n a z or   m e co c o p a d r e j t k ë n d ë sh sh e   në form ë T  m e k a le m   m e k a le l e m n ë n l ëv ëv o r e  

Duhet mbajtur parasysh që dega që do shartohet të jetë dy herë më e trashë se kalemisi dhe kjo shoqërohet me: 13











Prerje vertikale në lëvore rreth 5 cm të gjatë, me thellësi deri tek druri Kalemi të jetë 10-15 cm të gjatë, bëj prerje në formë pykë të thellë, me gjatësi rreth 6 cm. me dy tre sythe në kalem. Hap me kujdes lëvorën e prerë, fut mbishartesën midis drurit dhe lëvorës Mbush sipërfaqja e prerë me dyll apo parafinë dhe shartesën rrethoje me letër alumini. Është mirë të lihen kapakë të vegjël në afersi të sytheve. Mbulohet e gjitha me një qeske plastike dhe lidhet. Këshillë: Lidh fort një shkop apo degëz pak mbi shartesën si vend qëndrim për zogjtë, që ata të mos ndalojnë në mbi shartesë e ta dëmtojnë.

Krasitja 

Kurora në fillim është asimetrike dhe me kohë vetërregullohet duke u zhvilluar proporcionalisht duke marrë një formë të rregullt sferike, gjysmësferë, ose piramidale. Degëzat e vogla, që ndodhen në periferi të kurorës mbizotërojnë në raport me degët skele-tike. Gjethet e mëdha e mbulojnë krejtësisht kurorën dhe  japin një hije të rëndë. rëndë. Krasitja aplikohet në blloqet e mbjella në vitet e para për formimin e kurorës. Përgjithësisht, arra krasitet lehtë, momentet kryesore në rastin e masiveve me përdorim të dyfishtë, për lëndë drusore drus ore e fruta, i jepet rëndësi formimit të trungut të drejtë, si dhe rritjes në lartësi. Për t’u rritur në lartësi zgjidhet dhe stimulohet udhëheqësi (shih figurën). Në rastet kur fidanëve të rinj u dëmtohet sythi i majës përgjithësisht, ndërrohet lideri. Skica S kica tregon trajtimin e degës që caktohet për zëvendësimin e saj. 14

Rrallimet 

Rrallimet rekomandohen si kur është e bashkëshoqëruar bashkëshoqë ruar,, ashtu edhe kur mbjelljet mbje lljet janë bërë bër ë të dendura dhe kurorat prekin njëra-tjetrën, duke pakësuar potencialin prodhues. Arra është lloj me kërkesa të mëdha për dritë; në moshë të re duron një hijëzim të lehtë, por me kalimin kalimi n e moshës kërkon të jetë krejtësisht e ekspozuar në diell. Përgjithësisht në praktikën e fermave shtetërore është praktikuar kalimi i skemave nga 10 x10 ne 20 x 10 m pas moshës 10-vjeçare.

FARA , FI DANËT Arra shumëzohet kryesisht me farë. Për mbjellje zgjidhen kokrra vitale të mëdha ose mesatare, me formë të rrumbullakët ose pak ovale, me guackë të hollë, të lëmuar nga jashtë, me tul të bardhë e të plotë, që ndahet lehtë nga guaska, kur thyhet . Kur mbjellja bëhet bëhe t në pranverë pranverë pasi arrat janë shtratifikuar për 60-90 ditë në rërë të lagët, lagët , fara ruhet në ambiente të ftohta e të lagëta me temperaturë 0-5C. Gjatë shatrifikimit tregohet kujdes që në momentin e mbjelljes guaskat të jenë paksa të hapura, ose të kenë arritur rrënjëzën 1 cm. Pyetje: Përse nuk futet fara në tokë që në vjeshtë. Përgjigje: Farërat mbijnë në rregull nëse mbillen në

vjeshtë, por ekziston rreziku për dështim. Së pari temperatura temperatur a ka luhatje të ndjeshme në muajt e dimrit. Së dyti është luhatja e lagështirës, që varion nga zhytje në ujë për javë të tëra në thatësirë të tejzgjatur, duke penguar mbirjen. Së treti çdo brejtës në këtë kohë të vitit është në kërkim të ushqimit, dhe arrën e duan të gjithë, dhelpra, urithi, sorrat e mjaft të tjerë, që diktojnë dhe asgjësojnë shumicën e farërave të mbjella. 15

K u t ë m b l ed ed h i m f a r a  

Shtimi spontan me farë i arrës në vendin tonë ka mundësuar shpërthime të herëpashershme dhe një larmi të madhe formash në shumicën e rretheve të vendit. Janë studiuar në shkallë vendi shumë forma. Vetëm në Dibër janë identifikuar identifikuar pothuaj të gjithë format, si kokërr mëdha, në forme bajameje, me lulëzim shumë të vonë (arra budallaqe e Radoveshit), me prodhim të lartë që në moshe të re, lëvore të hollë e të tjera. Si t ë p r o d h o j m ë f i d a n ë  

Farishtja është mirë të ngrihet 6-7 cm nga toka dhe të ketë vija anësore për kullim apo ujitje me filtrim. Mbjellja në fidanishte bëhet në një thellësi 8-10 cm, në rreshta me largësi 25-30 cm ndërmjet tyre dhe 6-10 cm fara nga fara. Në një metër linear mbillen 16-20 16-20 kokrra arra (rreth 150 g), për të marrë 11-13 fidanë. Fara vendoset horizontalisht ose me maje poshtë, pa dëmtuar rrënjëzën. Farat mbulohen me dherishte dhe me një shtresë 3-4 cm pleh të dekompozuar mirë për të evituar dëmtimin nga ngricat. Shërbimet në fidanishte fidani shte  janë të njëjta me kulturat e tjera. D o m o sd s d o sh s h m ë r i a e n g r i t j e s s ë k o l e k s i o n ev ev e  

Vendi ynë ka kushte të favorshme ekologjike për të arritur efektivitet të lartë në prodhim, për të plotësuar kërkesat e tregut vendas edhe për të eksportuar.. Kjo për faktin eksportuar faktin se kushtet kushtet klimatiko-tokësore klimatiko-tokësore u japin një shije të veçantë frutave të prodhuara qoftë edhe nga kultivarët kul tivarët e importuar. importuar. Përmirësimi i cilësisë së frutit dhe arritja e parametrave të tregut, që lidhet edhe me rritjen e fitimit, kërkon hartimin e një strategjie kombëtare. Kjo mundëson që të grumbullohet e ruhet gërmolazm gërmolazma a shqiptare, pasi vendi ynë mendohet si një nga vend origjinat natyrore të arrës (shih Arra e Valit). 16

TOKA DHE ZG ZG JEDHJ A E VENDI T Në shumicën e rasteve blloqet e mbjella me arrë kanë dështuar nga kushtet e papërshtatshme tokësore. Ky duhet të bëhet mësim për të parë me kujdes përbërjen e tokës si dhe vlerat treguese të bimësisë ekzistuese. ekzistues e. Në zonat me verë të thatë, duhet të shmangen terrenet pa argjile, që thahen shpejt. Megjithëse e kërkon lagështinë e tokës, arra duron më mirë thatësirën se sa lagështinë e tepërt të tokës. Pehashi më i përshtatshëm është mes 6,5 dhe 7,5; nuk duhet të mbillet nëse pehashi është më i ulët se gjashtë. Pyetje: A ka rol forma e terrenit ne zhvillimin e arrës? Përgjigje: Është e rëndësishme të evitohet

mbjellja në zona të ekspozuara ndaj ngricës për sidomos funde luginash jo të ajrosura ku ajri i ftohtë grumbullohet. Në zona të tilla, sythet fundore të arrës rrezikojnë të ngrijnë çdo pranverë. Pyetje: Të hapesh profile e të shkosh në laborator, ka kosto, a mund të studiojmë tokën, e të marrim vendime në mënyrë më të thjeshtë? Përgjigje: Së pari është mirë që të këshilloheni,

me të moshuarit, për rezultatet e mbjelljeve të bëra me parë, duke gjykuar për terrenet dikur të mbjella, që janë bosh. Bimësia ekzistuese ka vlera treguese. P.sh. prezenca e një numri të shumtë arrash të mëdha dhe me rritje të mirë në lartësi e diametër diametër është treguesi më i mirë dhe i sigurtë. Shtogu i zi, frashri, vidhi, panja, dhe manaferrat nëse kanë rritje të mirë në lartësi, janë tregues për kushte të favorshme për mbjelljen e arrës. 17

SI KONKLUZ KONKLUZII ON: KU TA MBJ ELLIM ARRËN? Arra pëlqen terrenet e ajrosura, të thella, jo acide, të freskëta por jo të lagështa, duhet të mbillet në vende të ndriçuara, në zona ku sasia e reshjeve është e mjaftueshme ose ku rezervat ujore të terrenit janë të bollshme. Prania e arrave të zakonshme të rritura mirë, ajo e shtogut të zi dhe e hithrave të bollshme dhe të mëdha janë tregues të favorshëm për mbjelljen e arrave.

NGRITJ A E P EMI S HTE HTES S TRADI CI ONALE Mbjelljet në objekt bëhen me fidanë të prodhuar në farishte (1-2 vjeçarë), ose te shartuar (3-5 vjeçarë). Skema e mbjelljes ndryshon në vartësi të pjellorisë së tokës dhe të synimit që ndiqet. Për prodhim lënde drusore përdoren skemat 6x6 m dhe 8x8 m, duke parashikuar që në moshën 25-30 vjet të hiqet gjysma e drurëve dhe largësitë ndërmjet drurëve të dyfishohen. dyfishohen. Për prodhim prodhim fruti, fruti, në tokat e pjerrëta e të varfra zbatohet skema 12x12 m (70 drurë/ha). Në tokat e rrafshta e pjellore zakonisht përdoret mbjellja lineare në rreshta 25 m larg njëritjetrit dhe 12-15 m brenda rreshtit (27-33 drurë/ha). Ndërmjet rreshtave mund të mbillen edhe drurë të tjerë frutorë, të cilët kanë rritje të shpejtë dhe hyjnë herët në frutifikim (vishnja, pjeshka, kajsia, kumbulla, etj), me cikël të shkurtër prodhimi. Kultivimi intensiv me bazë familjare. Vitet e fundit fermerët kane filluar të mbjellin blloqe të reja me arre veçanërisht në rrethet e komunat e Qarkut të Shkodrës. Ekspertët Eksper tët e kulturave arrore rekomandon edhe për arroret konceptet e furtikulturës intensive e të specializuar (tipin e kultivarit, kultiva rit, dendësi të lartë mbjellje, teknika moderne menaxhimi si dhe shërbime kulturore të mekanizuara, duke bërë një farë distancimi nga frutikultura fruti kultura e vjetër që kombinonte prodhimin e drurit me atë të frutit. 18

Karakteristikat e kultivimit tradicional të arrës me blloqet intensive që janë në hapat e para të krijimit sipas rekomandimeve Karakt kte eris isttika katt

Trajtimi trad tradiicio ion nal Blloqet e reja me arrore

Drur Dr ure e pë përr he hekt ktar ar 10 100 0 - 15 150 0

200-250

Kosto e mbjelljes

Ulët

E lartë mund të reduktohen nëse mbështeten me material mbjellës të importuar fidanishtet lokale

Jetëgjatësia ekonomike

40-50 vjet

30 vjet

Niveli mekanizimit

Ulët

I kërkuar, por i kufizuar për shkak të dimensioneve të vogla të fermave

Shpejtësia e amortizimit

Mesatare (kosto e ulët fillestare,

E shkurtër, por e pranueshme në krahasim me blloqet frutore me prodhim intensiv

Rreziqe të lidhura Mesatare me teknikat

Mesatare

Menaxhimi i tokës

Nuk aplikohet Intensive, heqje me kimikate e ujitja, shërbime te bimëve konkurente pjesërisht apo pakta plotësisht

Mbrojtja nga dëmtues e sëmundje

E vështirë, pak Trajtime fitosanitare kundër efikase dhe pak e Xanthomonas juglandis dhe ushtruar Laspereysia pomonella Prodhim i integruar biologjik

Kujdesimet e krasitja

Të pakta, krasitjet Kurora natyrale me udhëheqës te aplikohen kryesisht modifikuar për shëndetësim Orientimi drejt prodhimit të shpejtë, krasitje e mekanizuar

P l e h ër i m i

Pa k

Periodikisht duke kombinuar plehrat organike me kimike dhe sistemin ujitës

Ujitja

Vetëm në raste të rralla

Orientim për ujitje sipas nevojave për ujë

Perspektivat ekonomike

E kufizuar Duket optimale për sa i përket veçanërisht në efektivitetit, dhe raportit statukuone aktuale shpenzime fitime

19

OP ERAC ERACII ONET E MBJELLJES    



Përgatitja e tokës Punim qilizëm i tokës Piketimi dhe hapja e gropave 1*1*1 m Grumbullimi dhe përgatitja e plehut (pleh organik 25-35kg, superfosfat 1-2 kg dhe kur ka mungesë kalciumi, gëlqere e shuar, 3-4 kg Mbushja e gropës, përgatitja e fidanit, krasitja e rrënjëve, banjëzimi banjëzimi me pleh organik të holluar në ujë, mbjellja vendosja e hurit mbështetës,krasitja pas mbjelljes, (shpenzimet për rrënjë: çmimi i fidanit, çmimi i përgatitjes së tokës e mbjelljes, çmimi i plehrave organike e kimike

S HËRBIM ET KULTURORE P ËR P EMË EMËT T NË RRI TJE 



 



20

Punimi i vjeshtës, pranverës, plehërimi dhe prashitje (Bashkë me punimin e vjeshtës bëhet mbjellje bishtajoresh ose foragjere, (nëse ka treg edhe bimë mjekësore shumëveçare) në pranverë mulcirim në rreze 1m Plehërim 20-35 kg pleh organik, 1-2 kg superfosfat, 0,5-1 kg nitrat dhe po aq potas Krasitje për formim kurorë Kostoja: puna e krahut në total 0.5 ditë punë, plehërat organike + kimike 500 lekë Kosto total për 1 vit për rrënjë me rrogat mesatare mesatar e aktuale 1000 lekë

Kosto: pune krahu 1 ditë punë; plehërat 500, kosto totale vjetore për rrënjë 1500 lekë Akti Ak tivi vite tete tett Baza Baza e për përllo llogar garitj itjes es së Shpenzimet Prodhimi dhe Të shpenzimeve vjetore dhe  /rrënjë shitja, baza e ardhurat/ për periudhën llogaritjes për vitin rrënjë dhe të ardhmen Mbjellja Shuma është orientuse, 1 000 0 0 (pune varet nga çmimi i fidanit, materiale) me çfarë bëhet qilizmi, sa pleh përdoret Shërbimet Shërbimet llogariten rreth 8000 0 0 për 8 vjet 1/2 punë, punime, transport plehu, krasitje, blerje plehu, për 1 viti 500 lekë punë, 500 lekë plehëra Shërbime Shërbimet llogariten rreth 12 1200 000 0 Pr Prod odh him imii ne vit itin in 8000 në 1 ditë punë, punime, e 8 rreth 1kg, në prodhim transport plehu, krasitje, vitin e 15, 10 kg, (viti 9-15) blerje plehu, e vjelje për 1 mesatarja 5 kg viti 1000 lekë punë, 500 në vit, gjithsej lekë bazë materiale 40 kg

Bilanci progresiv

0

- 80 00

- 40 00

Shërbime në prodhim 16-25

Shërbimet llogariten rreth 1 ditë punë, punime, transport plehu, krasitje, blerje e transport plehu, e vjelje për 1 viti 1000 lekë pune, 500 lekë bazë materiale

15000

Prodhimi ne vitin në vitin e 15, 10 kg, në vitin e 25 projektohen 25 kg, mesatarja 20 kg, gjithsej në 10 vjet 200 kg: Te ardhurat 200*200

4 00 00

25 00 0

Shërbime në prodhim 26-40

Shërbimet llogariten rreth 1 ditë punë, punime, transport plehu, krasitje, blerje e transport plehu, e vjelje për 1 viti 1000 leke pune, 500 leke baze materiale

22500

Prodhimi mesatar vjetor 30 kg/vit, gjithsej 450 kg, te ardhurat 90000

9 00 00

67 50 0

Shërbime Shërbimet llogariten rreth 41-50 vjet 1 dite punë, punime, transport plehu, krasitje, blerje e transport plehu, e vjelje për 1 viti 1000 lekë punë, 500 lekë bazë materiale

1 50 00

P rod hi mi mesatar vjetor 45 kg/vit, gjithsej 450 kg, te ardhurat 90000

9 00 00

75 00 0

Shërbimet 51-70

200 00

prodhim fruta 50 kg në vit gjithsej 1000 kg

Plehërim, vjelje

Bilanci ne moshën 70 vjeç

9 35 00

200 20 000 000 0 180 800 000

4 28 00 0 3 34 50 0

Nëse mbillet e bashkëshoqëruar me foragjere, drithëra apo bimë mjekësore, të ardhurat mund të regjistrohen që pas vitit të parë, dhe në vitin e 15 barazohen të ardhurat me shpenzimet, pas këtij viti, e ardhura neto shtohet me rritjen e volumit të kurorës.

21

SNV capacity development for impact SNV’s core business is to strength en the capacity of local organisations, to support local actors to increase their capacities to solve their problems, pursue their development goals, and contribute to the reduction of  poverty.. SNV w orks w ith private, public as w ell as civil poverty society actors, to help build bridges between them to enhance impact and improve governance. SNV co-finances with the Swedish International Development Cooperation Agency (Sida), the project   “Strengthening Sustainable Communal Forestry, 20072008”. The project aims to strengthen decentralised forest and pasture management practices as a means for sustainable local economic development in the Kukes, Diber and Korca Regions of Albania.

SNV- Netherlands Development Organisation Deshmoret e 4 Shkurtit Tirana, Albania, Tel +355 4 2255800, Fax +355 4 2255801. E-mail [email protected] www.snvbalkans.org

22

View more...

Comments

Copyright © 2017 KUPDF Inc.
SUPPORT KUPDF